De vlam van de oecumene blijft altijd branden

Zingen van grote dingen – over muziek in de liturgie

Onder deze titel verscheen medio oktober van dit jaar een boek van Anton Vernooij met de titel ‘Zingen van grote dingen’. Op de achterkant van dit mooi uitgegeven boek staat het volgende:
“Liturgie wordt voltrokken in muziek”
Anton Vernooij, priester, musicus, docent en schrijver, heeft zijn leven lang nagedacht en geschreven over muziek in de liturgie. Zijn publicaties verschenen in diverse tijdschriften en bundels. Uit zijn grote oeuvre is voor dit boek een selectie gemaakt van de mooiste en meest inspirerende teksten.
Vernooij laat ons zien hoe muziek werkt als muzische en rituele taal: zij laat ons zingen van ‘grote dingen’.

Het gebeurt niet zo vaak dat er een boek verschijnt over liturgische muziek. Dat onderwerp is doorgaans alleen te vinden in artikelen in vakbladen voor kerk/liturgiemusici, slechts een enkele keer buiten dat kader. Met dit boek komen nu enkele van de ruim tweehonderd artikelen die Vernooij in de jaren na het Vaticaans Concilie heeft geschreven beschikbaar voor een breed publiek.
Bij het lezen van de artikelen is een van de dingen die ons het eerst opvielen de enorme actualiteit ervan. Het lijkt af en toe alsof Vernooij nog maar vorige maand het artikel schreef, in plaats van soms wel dertig, veertig jaar geleden. Tegelijkertijd is dat ook bijna schokkend! Is er dan in de loop van de jaren nog maar zo weinig veranderd, is de vraag die onherroepelijk opkomt. Maar, zoals in de inleiding te lezen is, dat is dan ook juist een van de twee redenen waarom besloten is dit boek te doen verschijnen. Iedereen weet uit eigen ervaring hoe belangrijk (gezongen) muziek in de liturgie is. In het lied geeft de muziek een extra dimensie aan de tekst, kleurt die en bepaalt mee of een lied wel of niet in déze liturgie, op díe plaats gezongen kan worden. Vernooij is bijna zijn hele leven bezig geweest met de vraag naar de werking en het belang van muziek in de liturgie. Hij laat zien dat religie en ritueel niet zonder muziek kunnen, muziek is noodzakelijk en liturgie is muziek. Alleen al dat inzicht kan een opening zijn om te komen tot een ‘liturgisch-muzikale kerk’.
De tweede reden om de artikelen van Vernooij weer onder de aandacht te brengen is dat daarmee een leemte in de liturgiewetenschap en de zogenoemde ritual studies opgevuld kan worden. Juist vanwege de zeggingskracht van lied en muziek in de liturgie zou iedereen die vakmatig met liturgie en liturgische muziek bezig is de inzichten van Vernooij moeten bestuderen. Al was het maar vanwege een in marmer gebeitelde tekst op een ambo uit de twaalfde eeuw, die door Vernooij geciteerd wordt: Hic qui magna canis, fac me tua vox sit inanis. – Jij die van grote dingen gaat zingen, zorg dat je stem niet hol klinkt.

Marja Blakenburg en Wim Krist

Anton Vernooij: Zingen van grote dingen – over muziek in de liturgie (€ 24,90).
Samenstelling en redactie: Martin Hoondert, Marja Blakenburg en Wim Krist
© 2018 Berne Media / uitgeverij abdij van Berne
ISBN 978-90-8972-298-0
E-book 978-90-8970-299-7

Nieuws