De vlam van de oecumene blijft altijd branden

Stilte zingen – Verzamelde liedteksten (Huub Oosterhuis) -2


Zoals in de vorige Nieuwsbrief werd gezegd volgt hier wat meer informatie over de drie bijeenkomsten van het Leerhuis rond de in november 2018 verschenen bundel ‘Stilte zingen’. In de drie bijeenkomsten werd aan de hand van liederen verduidelijkt welke keuzes Oosterhuis heeft gemaakt. Een daarvan is het al dan niet opnemen van de door hem geschreven teksten. Er zijn heel wat oudere liederen niet meer in Stilte zingen te vinden. Die eerste liedjes werden, zoals hij zei, geschreven op vroomheid. Dat hoeft nu niet meer.
Vier daarvan zijn zowel opgenomen in de rooms-katholieke bundel Gezangen voor Liturgie als in het protestantse Liedboek (2013): Dit is de dag die de Heer heeft gemaakt, Hij ging van stad tot stad, Ik ben de wijnstok, Zo spreekt de Heer die ons geschapen heeft. Maar ook bijvoorbeeld Hoort, mensen-broeders, Gedenken wij dankbaar de daden des Heren, Eert God die onze Vader is, Christus is opgestaan.
Sommige liederen konden de toets der kritiek niet doorstaan vanwege het veranderde godsbeeld zoals zich dat bij Oosterhuis in zestig jaar dichten ontwikkelde. Bij andere speelt de opkomst van feministische stromingen een rol. Weer een andere reden kon zijn dat de tekst niet goed was, of dat de melodie niet aansloeg. Wat ook gebeurde is dat in bestaande liederen woorden, zinnen, titels veranderd zijn, ook weer omdat inzichten in de loop van de jaren veranderd zijn. Een voorbeeld hiervan is ‘Het lied van alle zaad’ oftewel ‘Wie als een god wil leven hier op aarde’ (o.a. te vinden in de GvL). Oosterhuis legde uit dat hij een jaar of 2-3 geleden ontdekte dat die zin niet klopte, omdat het over het leven als mens gaat. Dat het niet klopte komt door de eerste zin van het laatste couplet: En zo heeft onze God zich ook gedragen: Hij leefde het leven van een mens. Daarom werd in de eerste zin het woord ‘god’ vervangen door ‘mens’: Wie als een mens wil leven. Een ander voorbeeld is het Pauluslied:Wij zullen, jood en griek, zijn lichaam worden. ‘Jood en griek’ wordt vervangen door ‘één van ziel’. En de titel vervalt, wordt ‘Wij zullen, één van ziel’. De reden hiervoor is dat de openingszin bedoelt de hele wereld bij elkaar te brengen. Bij Paulus betekent lichaam gemeente. De opdracht aan de gemeente is het gedachtengoed van Jezus present te stellen. Dat kan alleen als de wereld als één ziel is, geroepen om voor allen brood te zijn.

Het boek heeft verschillende registers om te helpen bij het maken van een liedkeuze. Dat kan via het zoeken op bijbelplaatsen, op titels en beginregels, of binnen een themagroep. In dat laatste register is d.m.v. een sterretje aangegeven welke teksten nog geen melodie hebben. Voor de bruikbaarheid zouden wat mij betreft nog twee, liever zelfs drie registers mogen worden toegevoegd.
Als eerste zou ik dan denken aan een register waarin je kunt vinden welke liederen gewijzigd zijn. Mocht je met je gemeente of koor/cantorij een lied willen gaan zingen met de tekst zoals Oosterhuis die in Stilte zingen weergeeft, vergt het soms nogal wat speurwerk om een lied te vinden. Reden is dat soms de beginregel of titel veranderd is, waardoor je niet zomaar kunt vinden wat je zoekt.
Een tweede goede aanvulling zou zijn als er verwezen wordt naar de vindplaats van de muziek. Voor een groot deel vind je de melodieën in Verzameld Liedboek (2004), maar de nieuwere liederen zijn daar uiteraard niet in opgenomen. Voor het zoeken kun je gebruik maken van de website www.nieuweliefdeleerhuis.com/liederen/ of van de zoekmachines van kerkliedwiki en DoNeK.
En een derde extra register zou kunnen zijn wanneer en waarin een liedtekst voor het eerst gepubliceerd is. Voordeel hiervan is dat een tekst soms beter te begrijpen is als je de context van het ontstaan ervan weet. Juist omdat Oosterhuis vaak sterk aansluit bij actuele en politieke situaties. Hopelijk zal in een volgende druk iets hiervan gerealiseerd worden.

Marja Blakenburg

Nieuws