De vlam van de oecumene blijft altijd branden

VOORWAARTS GELEEFD, MAAR ACHTERWAARTS BEGREPEN

column door Frans van Schaik, Nijmegen

Het is een citaat van Sören Kierkegaard:
“Het leven wordt voorwaarts geleefd, maar achterwaarts begrepen.”
Het omgekeerde is natuurlijk evenzeer van toepassing:
“Het leven wordt achterwaarts begrepen, maar voorwaarts geleefd. ”
De laatste maanden heb ik heel veel aan deze ”levenswijsheid” van Kierkegaard gedacht.
Vooral in mijn persoonlijk leven kwam (en kom) ik nogal eens – letterlijk en figuurlijk – stil te staan
bij vragen als: “Hoe kan dat nou?” en “Waarom moet dat nou?”.
Maar tegelijkertijd ontkom je niet aan de vraag naar de toekomst: “Kom, Frans, je moet verder! Maar hoe?”
Net als bij tegenwoordige fietsroutes, ga je, ook bij het ouder worden, van knooppunt naar knooppunt.
En zeker, als je onderweg een heel dierbaar iemand hebt verloren, kun je je op zo’n knooppunt heel eenzaam voelen. Soms krijg je de neiging om alleen nog “achterwaarts” naar je leven te kijken.
Hoe eenzaam je je ook op zo’n knooppunt in je leven kunt voelen, je stáát niet alléén.
Ik voel me in deze vragen diep verbonden met al die 80-jarigen die onze wereld maken tot een licht grijzend gebied. Als ik om mij heen kijk en luister naar gesprekken ontdek ik overal (leef-)tijdgenoten, die achterwaarts bezig zijn het leven te begrijpen, en toch tegelijk het leven voorwaarts toekomst te geven. Vaak gedwongen door leeftijd en daarin geholpen door persoonlijke of publieke “onderzoeksresultaten”.
Laatst hoorde ik deze tijd noemen de tijd van “gewetensonderzoek en
biechtgelegenheid”! En in gedachten voegde ik eraan toe: “en van samen verder gaan: voorwaarts!”
Met een lichte tremor in mijn handen probeer ik één onderdeel van mijn gewetensonderzoek op beeldscherm te krijgen, om het langs een voor mij nog steeds geheimzinnige digitale weg te delen te met jou, die dit leest. Dat onderdeel vat ik samen onder de naam “oecumene”.
Nog steeds kan het woord “oecumene” mij ontroeren. Ik schrijf deze coltunn op donderdagmiddag 23 augustus. In de Nieuwe Kerk in Amsterdam wordt straks gevierd dat 70 jaar geleden in diezelfde kerk
de Wereldraad van Kerken werd opgericht.
Een wereldwijde beweging van 150 kerken, die 3 jaar na de laatste wereldoorlog uitspraken samen voorwaarts te willen leven. Achterwaarts levend en kijkend ervaren zij het als een gezamenlijke goddelijke opdracht om voorwaarts te leven in gerechtigheid en vrede.
Ja, natuurlijk: op zeventigjarige leeftijd is ook de oecumene vergrijsd. Met name kerkelijke oecumene wekt in ons land nog weinig enthousiasme. Zoals het hele kerkelijk leven lijkt ook de kerkelijke
oecumene een verloren zaak.
Nu zou je toch verwachten dat de plaatselijke kerken elkaar vinden op het knooppunt van kerkcrisis en gewetensonderzoek, om samen een nieuwe weg in te slaan. Maar helaas: veel plaatsen zie je juist
een vlucht naar achteren nemen. In plaats van in elkaars oorsprong en traditie steun te zoeken en samen te begrijpen hoe we juist in deze tijd voorwaarts moeten leven, gaan we (uit angst en niet- begrijpen) achterwaarts leven, het verleden terughalen.
Wat straks in de Nieuwe Kerk gezongen en gebeden zal worden weet ik niet. Maar ik hoop dat de 70-jarige het niet opgeeft steeds in een nieuwe Kerk een jaar ouder te worden. Alleen door de ramen van
een nieuwe Kerk kun je het wonder zien gebeuren, dat wij de laatste weken in de natuur zagen gebeuren: een nieuwe groene glans over een dor en dood-gewaand grasveld. Proficiat Wereldraad!
Proficiat wie erin blijft geloven!

Nieuws